Grypa, przeziębienie czy COVID-19? Objawy i kiedy potrzebny jest test

Grypa częściej zaczyna się nagle, z wyraźnym osłabieniem i bólami mięśni. Przeziębienie zwykle rozwija się stopniowo, a na pierwszy plan wysuwają się katar i ból gardła. COVID-19 może przypominać każdą z tych infekcji. Same objawy nie pozwalają pewnie odróżnić grypy od COVID-19. Test pomaga ustalić przyczynę, ale jego wynik trzeba oceniać razem z przebiegiem choroby i stanem zdrowia.

Jeśli występuje nasilona duszność, nagły silny ból w klatce piersiowej albo zaburzenia świadomości, dzwoń pod 112 lub 999. Nie czekaj na wykonanie testu ani na teleporadę.

Grypa a przeziębienie i COVID-19: porównanie objawów

Poniższa tabela pokazuje typowy obraz choroby, a nie reguły rozpoznawania. Objawy mogą występować w innych zestawieniach i z różnym nasileniem.

Cecha	Przeziębienie	Grypa	COVID-19
Początek	Zwykle stopniowy	Często nagły, w ciągu kilku godzin	Zmienny; może przypominać przeziębienie lub grypę
Katar, zatkany nos, kichanie	Częste	Mogą wystąpić	Mogą wystąpić
Gorączka i dreszcze	Gorączka rzadsza, zwłaszcza u dorosłych	Częste, ale grypa może przebiegać bez gorączki	Możliwe; brak gorączki nie wyklucza zakażenia
Bóle mięśni i rozbicie	Zwykle łagodniejsze	Często wyraźne	Możliwe, o różnym nasileniu
Kaszel i ból gardła	Możliwe	Możliwe; kaszel bywa nasilony	Możliwe
Zmiana węchu lub smaku	Możliwa, np. przy zatkanym nosie	Może wystąpić	Może wystąpić, ale nie jest konieczna do rozpoznania

Nie ma jednego objawu, który sam rozstrzygałby, z jakim wirusem masz do czynienia. Katar nie wyklucza grypy ani COVID-19, a zachowany węch nie wyklucza zakażenia SARS-CoV-2. Także łagodny początek choroby nie gwarantuje, że jej dalszy przebieg będzie łagodny.

Przeziębienie jest zespołem objawów wywoływanym przez różne wirusy. Grypę powodują wirusy grypy, a COVID-19 wirus SARS-CoV-2. Możliwe jest również jednoczesne zakażenie grypą i SARS-CoV-2, dlatego dodatni wynik jednego testu nie wyklucza automatycznie drugiej infekcji.

Kiedy warto wykonać test na grypę lub COVID-19?

Test jest szczególnie przydatny, gdy jego wynik może zmienić postępowanie: pomóc lekarzowi dobrać leczenie, zdecydować o dalszych badaniach lub ograniczyć narażenie innych osób. Nie każda łagodna infekcja wymaga pełnego panelu badań.

Warto wcześnie omówić potrzebę testu z lekarzem, jeśli:

• należysz do grupy zwiększonego ryzyka ciężkiego przebiegu, np. jesteś w ciąży, masz obniżoną odporność, chorobę przewlekłą lub co najmniej 65 lat;
• objawy są nasilone, szybko się pogarszają albo wracają po początkowej poprawie;
• lekarz rozważa leczenie przeciwwirusowe i potrzebuje dodatkowych informacji o przyczynie infekcji.

U małych dzieci próg kontaktu z lekarzem powinien być niższy. W przypadku grypy większe ryzyko powikłań dotyczy dzieci poniżej 5 lat, szczególnie poniżej 2 lat.

Przy podejrzeniu grypy lekarz może podjąć decyzję o leczeniu również bez dodatniego testu. Nie odkładaj konsultacji tylko dlatego, że nie masz testu albo czekasz na kolejny wynik. Dotyczy to zwłaszcza osób z grup ryzyka i chorych, których stan się pogarsza.

Co wykrywa test combo i jak się do niego przygotować?

Test combo bada jednocześnie kilka patogenów. Zależnie od zestawu może wykrywać grypę A i B, SARS-CoV-2 oraz RSV. Sprawdź na opakowaniu, co obejmuje konkretny produkt. Nazwa „combo” nie oznacza badania wszystkich przyczyn infekcji dróg oddechowych.

Testy antygenowe wykrywają białka wirusa. Badania molekularne, do których należy PCR, wykrywają jego materiał genetyczny i są na ogół czulsze. Lekarz może zalecić badanie molekularne, gdy wynik szybkiego testu nie wyjaśnia sytuacji klinicznej.

Przy domowym badaniu korzystaj z zestawu przeznaczonego do samodzielnego użycia i odpowiedniego dla wieku badanej osoby. Przeczytaj instrukcję przed pobraniem próbki. Znaczenie mają m.in. miejsce pobrania wymazu, sposób przygotowania próbki i czas odczytu. Nie przenoś instrukcji z jednego produktu na drugi.

Wynik odczytaj w przedziale czasu podanym przez producenta. Jeśli nie pojawi się wymagana linia kontrolna, wynik jest nieważny, a nie ujemny. Powtórz badanie nowym zestawem zgodnie z instrukcją.

Test wyszedł ujemny, ale nadal mam objawy. Co dalej?

Ujemny wynik oznacza, że w danej próbce nie wykryto badanego wirusa. Nie daje pewności, że zakażenia nie ma. Przyczyną może być m.in. wczesny etap infekcji, niewłaściwe pobranie materiału albo ograniczona czułość testu. Dolegliwości może też powodować patogen, którego zestaw nie wykrywa.

Jeśli masz objawy, a domowy test antygenowy na COVID-19 jest ujemny, FDA zaleca ponowne badanie po 48 godzinach. Sprawdź równocześnie instrukcję swojego zestawu i zalecenia lekarza. Ta zasada dotyczy testowania w kierunku SARS-CoV-2; nie należy automatycznie stosować jej do każdej części testu combo.

Przy podejrzeniu grypy i ujemnym teście antygenowym lekarz może rozważyć badanie molekularne lub ustalić dalsze postępowanie na podstawie całego obrazu choroby. Nie czekaj 48 godzin, jeśli pojawiają się niepokojące objawy albo należysz do grupy ryzyka.

Ujemnego wyniku nie traktuj również jako potwierdzenia, że nie zarażasz. Jeśli źle się czujesz, odłóż odwiedziny u seniora lub osoby z obniżoną odpornością.

Dlaczego szybki kontakt z lekarzem może mieć znaczenie?

W grypie leki przeciwwirusowe przynoszą największą korzyść, gdy leczenie rozpoczyna się wcześnie, najlepiej w ciągu pierwszych 48 godzin od początku objawów. Nie oznacza to jednak, że po dwóch dobach konsultacja przestaje mieć sens. Przy ciężkim przebiegu, hospitalizacji lub zwiększonym ryzyku powikłań leczenie może być uzasadnione także później.

Również w COVID-19 niektóre osoby mogą kwalifikować się do wczesnego leczenia przeciwwirusowego. O jego zastosowaniu decyduje lekarz, uwzględniając stan zdrowia i czas od początku choroby. Leki przeciw grypie i leki przeciw COVID-19 nie są zamienne.

Antybiotyk nie działa na wirusy powodujące te infekcje. Może być potrzebny przy rozpoznanym zakażeniu bakteryjnym, ale nie należy zaczynać go samodzielnie „na wszelki wypadek”.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Niezależnie od wyniku testu pilnej oceny wymagają trudności z oddychaniem, uporczywy ból lub ucisk w klatce piersiowej, znaczne osłabienie oraz oznaki odwodnienia, np. wyraźnie zmniejszone oddawanie moczu. Nasilona duszność, sinienie, utrata przytomności lub zaburzenia świadomości wymagają wezwania pomocy ratunkowej.

U dziecka zwróć uwagę również na szybki lub utrudniony oddech, wciąganie przestrzeni między żebrami, brak prawidłowego kontaktu, drgawki i trudności z przyjmowaniem płynów. Gorączka u niemowlęcia poniżej 3. miesiąca życia wymaga pilnej oceny lekarskiej.

Skontaktuj się z lekarzem także wtedy, gdy gorączka utrzymuje się ponad 3 dni, po poprawie ponownie narasta albo objawy zamiast ustępować się nasilają. Pogorszenie choroby przewlekłej jest dodatkowym powodem do konsultacji. Nie trzeba czekać, aż pojawi się komplet objawów z listy.

Co robić w domu i co przygotować do konsultacji?

Przy łagodnym przebiegu odpoczywaj i dbaj o nawodnienie. Leki na ból lub gorączkę dobieraj z uwzględnieniem przeciwwskazań i instrukcji stosowania. Sprawdzaj substancje czynne: kilka preparatów „na przeziębienie” może zawierać ten sam składnik, np. paracetamol. Pomocne informacje znajdziesz w poradniku o lekach na przeziębienie i grypę.

Jeśli gorączkujesz lub nie czujesz się na siłach do zwykłych zajęć, zostań w domu i ogranicz kontakty. Myj ręce, zasłaniaj kaszel i kichanie chusteczką, a zużytą chusteczkę wyrzuć.

Przed rozmową z lekarzem zapisz:

• kiedy wystąpiły pierwsze objawy i jak się zmieniają;
• zmierzone wartości temperatury oraz informację o duszności, bólu i przyjmowaniu płynów;
• nazwy wykonanych testów, daty i wyniki;
• przyjęte leki, dawki i godziny stosowania;
• choroby przewlekłe, alergie, ciążę i inne istotne okoliczności.

Możesz skorzystać z listy jak przygotować się do teleporady. Taki opis pomaga ustalić następny krok, ale lekarz może zalecić badanie w gabinecie. Przy objawach alarmowych zebranie notatek nie powinno opóźniać pomocy.

Bibliografia

• Pacjent.gov.pl: Przeziębienie, grypa czy COVID-19? Jak to rozpoznać?
• CDC: Similarities and Differences between Flu and COVID-19
• CDC: Signs and Symptoms of Flu
• CDC: Overview of Influenza Testing Methods
• CDC: Multiplex Tests to Detect Influenza, SARS-CoV-2, and RSV
• FDA: Understanding At-Home OTC COVID-19 Antigen Diagnostic Test Results
• FDA: At-Home COVID-19 Diagnostic Tests: Frequently Asked Questions
• CDC: Treating Flu with Antiviral Drugs
• NHS: Common cold
• Pacjent.gov.pl: Kiedy wezwać karetkę