Ból mięśni i stawów

Ból mięśni i stawów – przyczyny, objawy i leczenie

Ból mięśni i stawów to bardzo powszechne dolegliwości układu mięśniowo-szkieletowego. Obejmuje on zarówno bóle zlokalizowane w mięśniach, jak i w obrębie stawów, więzadeł czy ścięgien. Nagłe i silne bóle tego typu zwykle wynikają z urazów lub przeciążeń (np. kontuzji czy nadmiernego wysiłku). Z kolei przewlekły ból mięśni i stawów częściej wiąże się ze stanami zapalnymi lub zwyrodnieniami, związanymi z wiekiem lub chorobami reumatycznymi. Charakter bólu może być różny – „mechaniczny” (nasila się przy ruchu, ustępuje w spoczynku) albo „zapalny” (największy rano, łagodnieje po rozruszaniu). Na ból kręgosłupa (bóle pleców) wpływają podobne czynniki – najczęściej ma on źródło mechaniczne (przeciążenie kręgów czy dyskopatia). Niniejszy tekst omawia typy i mechanizmy bólu mięśni i stawów oraz wskazuje najczęstsze przyczyny, metody diagnostyki i leczenia, w tym uzyskiwanie e-recepty na leki przeciwbólowe podczas teleporady.

Rodzaje i mechanizmy bólu mięśni i stawów

• Ból mięśni (mięśniowy) – uczucie dyskomfortu w tkance mięśniowej, często tępy lub piekący. Pojawia się np. wskutek przeciążenia (mikro-uszkodzenia włókien mięśniowych po wysiłku fizycznym) czy zaburzeń metabolicznych (np. skurcze spowodowane niedoborem elektrolitów). Może towarzyszyć infekcjom (np. grypa powoduje uogólnione bóle mięśni) oraz chorobom reumatycznym.

• Ból stawów (stawowy) – ból zlokalizowany w obrębie stawu, wynikający z uszkodzenia struktur stawu lub okolicznych (więzadeł, ścięgien). Dzieli się na mechaniczny (nasila się przy ruchu, np. ostry ból kolana przy wstawaniu) oraz zapalny (sztywnieje poranne, stopniowo ustępuje podczas ruchu).

• Różnice – ból mięśni zwykle odczuwamy przy użyciu mięśnia lub ucisku, najczęściej jako głęboki dyskomfort. Ból stawów często towarzyszy ograniczeniu ruchomości, obrzękowi czy sztywności, a w przebiegu chorób zapalnych występuje szczególnie intensywnie rano. Bóle mięśni mogą promieniować (np. do barku czy łopatki), a bóle stawów – promieniować wzdłuż kończyny przy ucisku zakończeń nerwowych (np. rwa kulszowa przy dyskopatii lędźwiowej).

• Mechanizmy powstawania – ból mięśni zwykle wynika z przeciążenia (nagromadzenie kwasu mlekowego w mięśniach i stan zapalny) lub skurczów spowodowanych np. niedoborem minerałów. Ból stawów może powstać w wyniku uszkodzenia mechanicznego chrząstki, więzadeł (np. uraz stawu), jak i procesów zapalnych wewnątrz stawu (wytwarzanie mediatorów stanu zapalnego). Przykładowo ból kręgosłupa często ma charakter mechaniczny – nawet do 90% bólów kręgosłupa lędźwiowego wiąże się z uszkodzeniem dysku międzykręgowego (dyskopatią), spowodowanym nagłym ruchem lub ciężkim podniesieniem.

Najczęstsze przyczyny bólu mięśni

• Przeciążenie mięśni – np. intensywny trening sportowy czy nietypowy wysiłek fizyczny prowadzą do uszkodzenia włókien mięśniowych i powstania tzw. zakwasów (ból pojawia się 1–2 dni po wysiłku w wyniku nagromadzenia kwasu mlekowego).

• Urazy i nadmierne napięcie – skręcenia, naciągnięcia lub stłuczenia mięśni powodują miejscowy stan zapalny. Również długotrwałe napięcie (praca przy komputerze w złej pozycji, stres napięciowy) może wywołać bóle mięśni, szczególnie karku, barków i pleców.

• Infekcje wirusowe/bakteryjne – grypa, przeziębienie czy COVID-19 charakteryzują się uogólnionym bólem mięśni, nawet podczas spoczynku. Wiele wirusów i bakterii (np. borelioza) atakuje tkankę mięśniową, powodując rozległy ból mięśniowy.

• Choroby ogólnoustrojowe – bóle mięśni mogą być objawem chorób autoimmunologicznych (np. zapalenie tarczycy, toczeń, fibromialgia) czy metabolicznych (cukrzyca z neuropatią cukrzycową). Fibromialgia to przewlekłe schorzenie z uogólnionym bólem mięśni i stawów, zaburzeniami snu i zmęczeniem. W lżejszych postaciach dolegliwości mięśniowe pojawiają się też przy osteoporozie czy dnę moczanową.

• Niedobory witamin i elektrolitów – brak magnezu, potasu czy wapnia może prowadzić do bolesnych skurczów mięśni (np. w nogach).

• Inne czynniki – dolegliwości mięśniowe pojawiają się także przy nowotworach (np. mięśniakomięsaku) czy wskutek przyjmowania niektórych leków (np. statyn, niektórych antybiotyków). Czasami ból mięśni ma tło psychogenne – przewlekły stres czy zaburzenia lękowe zwiększają napięcie mięśniowe i mogą powodować bóle całego ciała

Najczęstsze przyczyny bólu stawów

• Przeciążenia i urazy – długotrwała monotonna praca lub gwałtowny wysiłek mogą prowadzić do uszkodzenia elementów stawu (np. skręcenia, zwichnięcia) i bólu pochodzącego z torebki stawowej, więzadeł lub ścięgien. Powtarzane mikrourazy (np. przy pracach ręcznych, monotonnych ruchach) prowadzą do przeciążenia stawu i dolegliwości bólowych.

• Choroba zwyrodnieniowa stawów (artroza) – to najczęstsza przyczyna przewlekłego bólu stawów, szczególnie stawów kolanowych, biodrowych i kręgosłupa u osób starszych. W artrozie chrząstka w stawie ulega ścieraniu, co prowadzi do bólu nasilającego się przy ruchu.

• Zapalenia stawów (choroby reumatyczne) – obejmują zespoły zapalne o podłożu autoimmunologicznym: reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), łuszczycowe zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) oraz młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów czy toczeń rumieniowaty układowy. W tych chorobach ból stawów występuje często symetrycznie, z towarzyszącą poranną sztywnością trwającą ponad godzinę.

• Dna moczanowa i inne zapalenia metaboliczne – ostry, napadowy ból np. w stawie palucha lub kolana (tzw. podagra) spowodowany jest odkładaniem kryształów kwasu moczowego w stawie.

• Infekcje i toksyny – wirusowe infekcje (grypa, odra, świnka, COVID-19) często wywołują bóle stawowo-mięśniowe. Również zakażenia bakteryjne (np. borelioza) i pasożytnicze (np. toksoplazmoza, włośnica) mogą atakować stawy i ścięgna.

• Zaburzenia układu ruchu – przepuklina dysku czy zwężenie kanału kręgowego (stenoza) mogą dawać bóle stawów kręgosłupa (bóle krzyża) promieniujące do kończyn. Bóle stawów krzyżowo-biodrowych mogą promieniować do pośladków i nóg.

• Inne – nadwaga i otyłość powodują nadmierne obciążenie stawów, przyspieszając ich zużycie (np. staw kolanowy obciążony jest dodatkowymi kilogramami 4-krotnie). Niektóre nowotwory (np. szpiczak mnogi) dają bóle kostno-stawowe na tle ogólnym.

Diagnostyka i kiedy udać się do lekarza

Rozpoznanie przyczyny bólu mięśni lub stawów zaczyna się od wywiadu lekarskiego i badania fizykalnego. Lekarz zapyta o przebieg bólu (czy jest ostry czy przewlekły, które ruchy go nasilają itp.), rozmieszczenie dolegliwości, czynniki ryzyka i choroby towarzyszące. Oceni stawy i mięśnie – sprawdzi obrzęk, zaczerwienienie, ograniczenie ruchomości czy napięcie mięśniowe.

Następnie wykonuje się badania diagnostyczne: laboratoryjne i obrazowe. Często zleca się morfologię krwi, OB i CRP (wskaźniki stanu zapalnego). W razie podejrzenia chorób autoimmunologicznych oznacza się przeciwciała (czynniki reumatoidalne RF, przeciwciała anty-CCP, ANA). Warto również wykluczyć infekcje (test na grypę, boreliozę, SARS-CoV-2) czy choroby metaboliczne (badanie kwasu moczowego). W diagnostyce narządu ruchu powszechnie stosuje się badania obrazowe: rentgen (RTG) w celu oceny kości i stawów, USG stawów/ścięgien, a w razie potrzeby tomografię (TK) lub rezonans magnetyczny (MRI). W niektórych przypadkach przy bólach stawów wykonuje się też punkcję diagnostyczną (pobranie płynu stawowego do analizy) lub elektromiografię (EMG).

Kiedy zgłosić się do lekarza? Należy niezwłocznie skonsultować się z lekarzem, jeśli bólowi mięśni lub stawów towarzyszy: obrzęk, zaczerwienienie, uczucie gorąca w stawie, ograniczenie ruchomości, a także długotrwała sztywność (np. trudności z rozruszaniem się trwające ponad 1 godzinę po przebudzeniu). Alarmujące są także objawy ogólne: gorączka, znaczne osłabienie, utrata wagi, nocne poty czy rozlany ból całego ciała. Ostry ból po urazie (upadku, uderzeniu), lub nasilający się w nocy (budzący ze snu), również wymaga pilnej oceny lekarskiej. W razie przewlekłego lub nasilającego się bólu bez innych objawów ogólnych oraz wtedy, gdy ból nie ustępuje mimo domowego leczenia przez kilka dni, konieczna jest wizyta u lekarza pierwszego kontaktu.

Leczenie bólu mięśni i stawów – domowe sposoby, rehabilitacja i farmakologia

Leczenie zależy od przyczyny i nasilenia dolegliwości. W wielu przypadkach można zacząć od domowych metod łagodzenia bólu. Ważne są:

• Odpoczynek i odciążanie – ograniczenie aktywności fizycznej w miejscach bólowych (np. krótkie unieruchomienie, zdejmowanie obciążenia z chorego stawu lub mięśnia). Po ustąpieniu silnych dolegliwości warto zacząć delikatne ćwiczenia wzmacniające i rozciągające mięśnie oraz poprawiające ruchomość stawu (najlepiej pod okiem fizjoterapeuty).

• Okłady i ciepło – przy ostrym bólu stawów zaleca się zimne okłady (lód lub żel chłodzący) po 10–15 minut, 2–3 razy dziennie, aby zmniejszyć stan zapalny. Przy bólach mięśniowych, szczególnie przewlekłych, pomocne mogą być ciepłe okłady, ciepła kąpiel lub masaż rozluźniający. Naprzemienne stosowanie ciepła i zimna usprawnia krążenie i łagodzi ból.

• Masaże i techniki relaksacyjne – masaż leczniczy lub samodzielny ucisk bolących mięśni pomaga rozluźnić napięcie. Ćwiczenia relaksacyjne (joga, pilates, medytacja) zmniejszają stres i napięcie mięśniowe. W bólu szyi i karku warto stosować drobne ćwiczenia rozluźniające i pilnować ergonomii (prawidłowa postawa podczas siedzenia).

• Nawodnienie i dieta – picie dużej ilości wody oraz zdrowa, przeciwzapalna dieta wspomagają procesy regeneracji. W diecie powinny się znaleźć produkty bogate w omega-3 (tłuste ryby, orzechy) i przeciwutleniacze (owoce, warzywa). Unikać należy natomiast pokarmów prozapalnych: nadmiaru cukru, soli, czerwonego mięsa i tłuszczów trans. Utrzymanie prawidłowej masy ciała jest kluczowe – każdy dodatkowy kilogram znacznie obciąża stawy (np. +1 kg masy ciała generuje nawet +4 kg nacisku na staw kolanowy).

• Rehabilitacja fizyczna – fizjoterapia jest istotną częścią leczenia przewlekłych bólów mięśni i stawów. Obejmuje ćwiczenia wzmacniające mięśnie stabilizujące stawy, ćwiczenia zakresu ruchu, terapie manualne i kinezyterapię. Zabiegi fizykoterapii (prądy, ultradźwięki, pole magnetyczne, laseroterapia) mogą przyspieszyć gojenie i zmniejszyć ból.

W przypadku przewlekłych lub silnych dolegliwości dużą rolę odgrywa leczenie farmakologiczne:

• Leki przeciwbólowe (analgetyki) – paracetamol jest bez recepty i stosowany jako lek pierwszego wyboru przy bólach mięśniowych i stawowych (ma także działanie przeciwgorączkowe). Tradycyjne niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) takie jak ibuprofen, ketoprofen czy naproksen mają dodatkowo działanie przeciwzapalne i przeciwgorączkowe. Wiele z nich dostępne jest bez recepty, ale należy pamiętać o maksymalnych dawkach i przeciwwskazaniach (np. choroba wrzodowa, niewydolność nerek).

• Silniejsze leki na receptę – jeśli ból jest bardzo nasilony lub nie ustępuje po preparatach OTC, lekarz może przepisać silniejsze środki. Do najczęściej stosowanych na ból stawów należą lek przeciwbólowo-przeciwzapalne diklofenak, meloksykam czy nimesulid (wszystkie na receptę). Przykładem silniejszego analgetyku jest metamizol (Pyralgina) – lek przeciwbólowy o dużej sile działania, stosowany przy bólach o dużym nasileniu (np. migrena, bóle pourazowe, stany skurczowe mięśni). W razie skrajnych dolegliwości czasem sięga się po opioidy słabe (np. tramadol) lub silne (np. oksykodon – pod ścisłą kontrolą lekarza). Nowe przepisy zabraniają jednak przepisywania narkotycznych leków przeciwbólowych (fentanyl, morfina, silne opioidy, medyczna marihuana) podczas teleporady – są one możliwe do uzyskania dopiero po badaniu osobistym.

• Leki przeciwzapalne bezpośrednio w stawie – przy silnych zapaleniach stawów stosuje się nieraz iniekcje dostawowe sterydów (glikokortykosteroidów) albo preparatów kwasu hialuronowego, które szybko zmniejszają stan zapalny i ból. Decyzję o takim leczeniu podejmuje reumatolog lub ortopeda.

Ogólne leczenie chorób zapalnych stawów obejmuje też leki modyfikujące przebieg choroby (tzw. DMARDs jak metotreksat, leki biologiczne), ale one zmniejszają nasilenie choroby podstawowej, a ból łagodzą pośrednio. Przy ostrych dolegliwościach można też sięgać po kortykosteroidy doustne, ale wyłącznie na zlecenie lekarza.

Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne – dostępne na receptę i bez recepty

• Bez recepty (OTC): do najpopularniejszych leków OTC zalicza się paracetamol (Apap, Panadol), ibuprofen (np. Ibuprom, Nurofen), ketoprofen (Ketonal G) oraz kwas acetylosalicylowy (np. Aspiryna). Są one powszechnie stosowane w bólach mięśniowych i niewielkich bólach stawowych Często zawierają też środki rozluźniające mięśnie lub dodatkowe składniki (np. pseudoefedryna w lekach grypowych).

• Dostępne na receptę: silniejsze NLPZ, takie jak diklofenak (Voltaren), meloksykam (Mobic), nimesulid czy piroksykam, wymagają recepty. Leki zawierające metamizol (Pyralgina, Polopiryna S) oraz opioidy (tramadol, kodeina) również sprzedawane są tylko na receptę. Leki na ból stawów na receptę to zazwyczaj preparaty o przedłużonym działaniu, mocniejsze dawki NLPZ, a w chorobach reumatycznych – leki przeciwreumatyczne DMARDs. Stosowanie silnych leków przeciwzapalnych wymaga kontroli lekarza ze względu na możliwe skutki uboczne.

Wybór leku powinien zawsze uwzględniać schorzenia towarzyszące (np. choroby układu pokarmowego czy sercowo-naczyniowego), wiek pacjenta i ryzyko interakcji. Przy długotrwałym stosowaniu NLPZ rozważa się osłonowo leki osłaniające żołądek (np. inhibitory pompy protonowej). Przedawkowanie leków przeciwbólowych może prowadzić do powikłań (uszkodzenia wątroby przy paracetamolu, krwawień przy NLPZ), dlatego nie wolno przekraczać zaleceń dawki.

Jak uzyskać e-receptę na leki przeciwbólowe online – teleporada

W dobie telemedycyny pacjent może skorzystać z konsultacji lekarskiej online („teleporady” lub „e-wizyty”) zamiast wizyty stacjonarnej. W teleporadzie lekarz kontaktuje się z pacjentem telefonicznie lub przez wideo, zbiera wywiad na temat dolegliwości, ocenia objawy i historię choroby. Podczas rozmowy pacjent opisuje ból (lokalizację, nasilenie, towarzyszące symptomy), a lekarz zadaje szczegółowe pytania o okoliczności wystąpienia bólu. W razie potrzeby lekarz może wystawić e-receptę na leki przeciwbólowe lub przeciwzapalne. E-recepta to elektroniczny dokument z czterocyfrowym kodem – wystarczy podać w aptece PESEL i kod, aby wykupić lek. System e-recept funkcjonuje poprzez Internetowe Konto Pacjenta (IKP) – wystarczy zalogować się na stronie pacjent.gov.pl lub w aplikacji mójIKP.

Pacjent może również samodzielnie zamówić e-receptę przez portal IKP, jeśli stale przyjmuje dany lek przeciwbólowy (np. w bólu przewlekłym). Nie trzeba wtedy iść do lekarza – wystarczy zalogować się na konto, wybrać „Recepty – Zamów e-receptę” i zaznaczyć potrzebne leki. Zgłoszenie trafia do lekarza POZ, który decyduje, czy wystawi receptę. Jeśli pojawią się nowe objawy lub nasilenie bólu, konieczna jest konsultacja lekarska.

Uwaga na ograniczenia teleporady: od listopada 2024 r. nie wolno wystawiać e-recept na najsilniejsze środki przeciwbólowe (opioidy jak fentanyl, morfina, oksykodon oraz preparaty konopne inne niż włókniste) bez osobistego badania. Dotyczy to głównie leków używanych w opiece paliatywnej czy terapii bólu przewlekłego wysokiego stopnia. Pozostałe leki przeciwbólowe (NLPZ, paracetamol itp.) można nadal przepisać podczas teleporady zgodnie z dotychczasowymi zasadami.

W praktyce więc uzyskanie e-recepty na leki przeciwbólowe online wygląda tak: pacjent umawia się na teleporadę u internisty, ortopedy lub lekarza rodzinnego, opisuje ból i odpowiada na pytania. Lekarz może zalecić leki OTC (które pacjent sam kupi bez recepty) lub wystawić e-receptę na potrzebne preparaty. E-recepta trafia automatycznie na konto pacjenta (IKP) i jest gotowa do realizacji. Czasem lekarz może poprosić o wykonanie np. podstawowych badań (CRP, RTG), zanim wystawi dalsze zalecenia. Wiele przychodni i prywatnych serwisów medycznych oferuje szybkie konsultacje online z możliwością wystawienia e-recepty czy zwolnienia lekarskiego. Teleporada przy bólu mięśni czy lekkim bólu stawów bywa wygodnym rozwiązaniem, zwłaszcza gdy dostęp do lekarza jest utrudniony.

Kiedy konieczna jest konsultacja ze specjalistą (ortopeda, reumatolog)

Jeśli ból mięśni lub stawów jest przewlekły i nie ustępuje pomimo leczenia podstawowego, lekarz rodzinny może skierować pacjenta do specjalisty. Wskazania do konsultacji zależą od przypuszczalnej przyczyny:

• Ortopeda – wskazany przy schorzeniach urazowych i zwyrodnieniowych (skręcenia, zwichnięcia, uszkodzenia łąkotek, zaawansowana artroza), a także przy bólach kręgosłupa wymagających oceny radiologicznej lub konsultacji chirurgicznej. Lekarz ortopeda wykona badanie obrazowe (RTG, MRI kręgosłupa czy stawu) i w razie potrzeby zaproponuje zabiegi (rehabilitacyjne lub operacyjne).

• Reumatolog – specjalista chorób stawów, kości i tkanki łącznej. Konieczna jest wizyta u reumatologa, gdy podejrzewa się układowe choroby zapalne stawów (np. reumatoidalne zapalenie stawów, ZZSK, toczeń, zapalenie naczyń) lub przewlekłe bóle o niewyjaśnionej przyczynie. Reumatolog może zlecić specjalistyczne badania immunologiczne (przeciwciała, badania płynu stawowego) i wdrożyć leczenie modyfikujące przebieg choroby (np. leki biologiczne).

• Neurolog/neurochirurg – jeśli ból promieniuje do kończyn, towarzyszą mu objawy neurologiczne (mrowienie, drętwienie, osłabienie kończyn) lub dotyczy kręgosłupa szyjnego/lędźwiowego z podejrzeniem ucisku nerwów, konieczna jest konsultacja neurologa lub neurochirurga. Szczególnie przy rwie kulszowej czy kręgozmyku lekarze ci są właściwi.

• Inne specjalizacje – bóle mięśniowe mogą wymagać wizyty u neurologa (np. przy chorobach mięśni czy neuropatiach) bądź endokrynologa (np. przy schorzeniach tarczycy wpływających na mięśnie). W razie wątpliwości lekarz rodzinny pokieruje pacjenta do odpowiedniego specjalisty.

Według Wytycznych, lekarz rodzinny po początkowej diagnostyce często skieruje pacjenta do reumatologa lub ortopedy. Konsultacja u specjalisty jest wskazana zwłaszcza gdy ból stawów towarzyszy: obrzęk, wyraźne ograniczenie ruchomości, wyniszczenie organizmu lub gdy prosty ból stał się przewlekły. Warto pamiętać, że wczesne zdiagnozowanie choroby stawów (np. RZS czy zesztywniającego zapalenia kręgosłupa) znacznie poprawia rokowanie i skuteczność leczenia.

Profilaktyka i styl życia

Profilaktyka bólów mięśniowo-stawowych opiera się na zdrowym stylu życia i dbałości o kręgosłup oraz stawy:

• Aktywność fizyczna – regularny ruch jest najlepszym „lekarstwem” na stawy i mięśnie. Zalecane formy aktywności to spacery, nordic walking, pływanie, ćwiczenia w wodzie, joga, pilates czy jazda na rowerze. Ćwiczenia te wzmacniają mięśnie stabilizujące stawy, poprawiają ukrwienie chrząstki stawowej i zwiększają zakres ruchu. Unikaj siedzącego trybu życia – brak ruchu powoduje sztywność stawów i osłabienie mięśni. Przy bólach kręgosłupa warto wykonywać ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha i grzbietu oraz dbać o prawidłową postawę.

• Odpowiednia masa ciała – utrzymanie prawidłowej wagi jest kluczowe. Nadwaga i otyłość nadmiernie obciążają stawy nóg i kręgosłupa – jak pokazują badania, każdy dodatkowy kilogram masy ciała powoduje nawet czterokrotnie większe obciążenie stawów kolanowych. Dlatego dieta na zdrowe stawy powinna wspomagać utrzymanie prawidłowej masy ciała.

• Zbilansowana dieta – dieta bogata w białko, wapń, witaminę D3 i składniki przeciwzapalne wzmacnia kości i stawy. Warto w codziennym jadłospisie uwzględnić: warzywa (zwłaszcza zielone liściaste), owoce (cytrusy, jagody), pełnoziarniste produkty zbożowe, chude nabiał (jogurt, kefir), tłuste ryby morskie (łosoś, makrela), oleje roślinne (oliwa, olej rzepakowy czy lniany), nasiona roślin strączkowych, orzechy i pestki. Te produkty dostarczają niezbędnych witamin (C, D, E) i kwasów omega-3 o działaniu przeciwzapalnym. Unikaj natomiast czerwonego mięsa, tłuszczów trans, nadmiaru cukru, alkoholu i kofeiny, gdyż mogą nasilać stany zapalne i uszkadzać chrząstkę stawową.

• Ergonomia i unikanie przeciążeń – warto dbać o prawidłową postawę ciała (proste plecy podczas siedzenia), stosować odpowiednie techniki podnoszenia ciężarów (zginanie kolan) i unikać niewygodnych butów na wysokim obcasie, które przeciążają stawy biodrowe i kręgosłupa. Przerwy w pracy siedzącej, rozciąganie się i poprawianie pozycji ciała ograniczają ból pleców i karku. Każda kontuzja czy ból nie powinna być ignorowana – nieleczone urazy mięśni i stawów sprzyjają rozwojowi przewlekłych zmian zwyrodnieniowych.

• Suplementacja – w okresach niedoboru witaminy D (jesienno-zimowych) warto rozważyć suplementację D3 dla zdrowia kości i stawów. Inne suplementy na stawy (glukozamina, kolagen, chondroityna) mogą wspomagać regenerację chrząstki, ale podstawą jest zbilansowana dieta.

Profilaktyka bólu polega więc na łączeniu aktywności fizycznej z rozsądnym odpoczynkiem i dbaniem o ergonometrię. Regularne ćwiczenia rozciągające i wzmacniające mięśnie w okolicach kręgosłupa i stawów pomagają uniknąć wielu urazów i bólów. Dbanie o zdrowie stawów to inwestycja w przyszłość – już proste zmiany, jak codzienny spacer czy zmniejszenie wagi ciała, znacząco zmniejszają dolegliwości i poprawiają jakość życia.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

• Czym różni się ból mięśni od bólu stawów? Ból mięśniowy (mięśniowy) jest odczuwany w tkance mięśniowej i zwykle nasila się przy użyciu mięśnia, np. podczas ruchu czy przy dotyku. Bólowi mięśni często towarzyszy uczucie napięcia. Natomiast ból stawów pojawia się w miejscu łączenia kości – zwykle związany jest z obrzękiem, ograniczeniem ruchomości czy poranną sztywnością. Ból stawowy może promieniować wzdłuż kończyn (np. przy rwie kulszowej), a w zapalnych chorobach stawów bywa symetryczny i nasila się po nocy.

• Dlaczego bolą mięśnie po wysiłku fizycznym? Ból mięśni po wysiłku (tzw. zakwasy) wynika z przeciążenia i mikrourazów włókien mięśniowych. Intensywny trening powoduje nagromadzenie kwasu mlekowego w mięśniach, co daje opóźniony ból i sztywność następnego dnia. Organizm regeneruje uszkodzone włókna, co prowadzi do ustąpienia bólu po kilku dniach odpoczynku. Długotrwałe ból mięśni po wysiłku, utrzymujący się mimo odpoczynku, może jednak wskazywać na stan zapalny lub potrzebę rehabilitacji.

• Jakie są najczęstsze przyczyny bólu stawów? Do najczęstszych należą przeciążenia i urazy (skręcenia, naciągnięcia), a także choroby zwyrodnieniowe stawów (artroza) u osób starszych. Ból stawów występuje też w chorobach zapalnych (reumatoidalne zapalenie stawów, ZZSK, łuszczycowe zapalenie stawów) oraz przy dnie moczanowej. Infekcje wirusowe (np. grypa) lub metaboliczne (np. podwyższony kwas moczowy) mogą wywołać zapalenie i obrzęk stawów.

• Kiedy ból wymaga wizyty u lekarza? Jeśli ból trwa dłużej niż kilka dni, nasila się lub pojawiają mu się inne objawy (obrzęk, zaczerwienienie, gorączka, znaczna sztywność), trzeba zgłosić się do lekarza. Pilna jest konsultacja zwłaszcza przy bólu budzącym ze snu, porannej sztywności powyżej godziny oraz objawach ogólnych (gorączka, utrata wagi, osłabienie). Również ostry, urazowy ból stawu lub trwały silny ból kręgosłupa wymaga oceny lekarskiej.

• Jakie leki przeciwbólowe można stosować bez recepty, a kiedy potrzebna jest recepta? Bez recepty kupimy np. paracetamol, ibuprofen, ketoprofen, aspirynę czy naproksen w łagodnych dawkach – są to podstawowe leki w leczeniu bólów mięśni i niewielkich bólów stawów. Jeśli jednak dolegliwości nie ustępują lub ból jest bardzo silny, lekarz wypisze silniejsze środki na receptę (diklofenak, meloksykam, nimesulid) oraz ewentualnie metotreksat lub sterydy w chorobach zapalnych. Preparaty takie jak metamizol (Pyralgina) czy tramadol zawsze wymagają recepty. Stosowanie silnych leków powinno odbywać się pod kontrolą lekarską.

• Czy można uzyskać e-receptę na leki przeciwbólowe przez internet? Tak – po krótkiej konsultacji online lekarz może wypisać e-receptę na potrzebne leki. Podczas teleporady wyjaśniamy dolegliwości, a lekarz decyduje, czy i jakie leki przepisuje. E-receptę można też otrzymać korzystając z Internetowego Konta Pacjenta (IKP) na pacjent.gov.pl – np. zamówić leki przewlekle stosowane przez prośbę online. Warto tylko pamiętać, że najsilniejsze opioidy nie mogą być wydane na receptę przez lekarza na odległość od listopada 2024 r.

• Czy aktywność fizyczna szkodzi przy bólu stawów? Wręcz przeciwnie – umiarkowany ruch jest wskazany, ponieważ poprawia ukrwienie stawów i wzmacnia mięśnie stabilizujące stawy, co zmniejsza ból. Warto unikać tylko nadmiernego obciążania bolących miejsc (np. biegania przy silnym bólu kolan), ale spacery, pływanie czy ćwiczenia rozciągające zwykle pomagają. Unikaj długiego siedzenia i dbaj o ergonomię (prawidłowa pozycja przy pracy).